Het was de vierde "laatste" keer in een jaar dat leiders van de Europese Unie bijeenkwamen om een universale oplossing voor de economische crisis te vinden.

Naarmate de EU-top van 28-29 juni naderde, waren nieuws over een groeiplan van 130 miljard euro, Frankrijk dat opriep tot minder bezuinigingen, Spanje dat een reddingspakket van 100 miljard euro aanvroeg, Cyprus het vijfde euroland dat om economische hulp vroeg, en het aftreden van de Griekse minister van Financiën om gezondheidsredenen enkele van de vele tekenen dat het ergste nog lang niet voorbij was.

Desalniettemin introduceerden intensieve onderhandelingen op de top twee doorbraakstrategieën: gemakkelijker toegang tot reddingsfondsen voor banken en een blauwdruk voor hoe Europa binnen het komende decennium fiscale integratie kan bereiken.

De stappen zijn grote stappen richting wat sommigen geloven het enige antwoord is op de monetaire beproevingen van het blok: volledige eenwording.

180-graden draai?

Als het gaat om financiële beslissingen, is het duidelijk dat Duitsland, als economische grootmacht van de EU, een groot gewicht heeft. Dienovereenkomstig werd bondskanselier Merkel op de top onder druk gezet—vooral door het financieel krapte Italië, Spanje en Frankrijk—voor meer solidariteit.

Het idee dat belastingbetalers verder getroffen worden door een gedeelde schuld op het hele continent, is er een die Duitsers niet willen overwegen—althans niet zonder sterkere gecentraliseerde politieke controles.

"Als de rest van Europa wil dat Duitsland de last draagt, zal dat moeten gebeuren via een beslissende stap richting politieke integratie, inclusief gemeenschappelijke defensie, gemeenschappelijk economisch beleid en het verlies van soevereiniteit aan Brusselse controle," meldde The Independent .

Tijdens de top onthielden de Italiaanse premier Mario Monti en de Spaanse premier Mariano Rajoy zich van het ondertekenen van een groeipact, tenzij er iets werd gedaan om de leenrentes van hun landen te verlagen. Aan het einde van een vurige lange zitting werden hun oproepen om economische sympathie door Duitsland gesussen.

De uitkomst werd beschreven door Der Spiegel: "Merkel had na een marathon van 15 uur durende gesprekken op een EU-top in Brussel enkele harde en onverwachte concessies gedaan... Volgens de overeenkomsten kunnen eurozone-lidstaten die voldoen aan de begrotingsregels van de Europese Commissie nu hulp ontvangen zonder akkoord te gaan met extra strenge bezuinigingsmaatregelen. Strikte controle door de trojka—bestaande uit de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF)—zal niet langer van toepassing zijn."

Er werd ook afgesproken dat het Europees Stabiliteitsmechanisme de noodlijdende eurozonebanken direct zou ondersteunen en de noodzaak van overheidsbetrokkenheid bij de verdeling van fondsen zou omzeilen.

Hoewel velen de uitkomst afschilderen als een 180-graden-ommekeer van mevrouw Merkel—of zelfs een nederlaag—kwam de deal niet zonder Duitse voorwaarden. In ruil daarvoor eiste de sterkste economie van het blok dat de Europese Centrale Bank het toezicht op de fondsen en de banken die ze ontvangen zou verscherpen.

Hoewel het maanden kan duren voordat zo'n toezichtsmechanisme wordt opgezet, benadrukte Bloomberg : "Het is moeilijk om het belang van wat er in Brussel is gebeurd te overschatten... Door middelen en autoriteit te bundelen, vormt het een belangrijke stap richting het soort politieke unie dat nodig is om het eurogebied levensvatbaar te maken."

Nieuwe Economische Visie

Voorafgaand aan de top zette de publicatie van een zeven pagina's tellend document, gepresenteerd door hoge EU-functionarissen, de toon voor de cruciale bijeenkomst. Het artikel, "Toward A Genuine Economic And Monetary Union (EMU)", promoot "een visie voor de toekomst van de Economische en Monetaire Unie en hoe deze het beste kan bijdragen aan groei, banen en stabiliteit."

Het document, opgesteld door voorzitter van de Europese Raad Herman Van Rompuy, in samenwerking met voorzitter van de Europese Commissie José Manuel Barroso, Eurogroepvoorzitter Jean-Claude Juncker en president van de Europese Centrale Bank Mario Draghi, promoot dergelijke monetaire maatregelen zoals het delen van EU-schulden.

Het plan beveelt een tienjarige route naar fiscale eenwording aan, waarin vier belangrijke mechanismen als "noodzakelijk voor langdurige stabiliteit en welvaart... en veel verder werk zullen vereisen, waaronder mogelijke wijzigingen in de EU-verdragen op een gegeven moment."

Deze "essentiële bouwstenen" zijn financiële, begrotings- en economisch-beleidskaders, evenals "versterkte democratische legitimiteit en verantwoording" om betere economische stabiliteit en solidariteit binnen het blok van 27 staten te bereiken. Tijdens de top werd echter besloten dat het model alleen zou gelden voor 17 eurolanden.

Volgens de BBC omvatten specifieke voorstellen:

• "Jaarlijkse nationale begrotingen kunnen worden gevetoed als ze waarschijnlijk betekenen dat een land zijn schuldenlimiet overschrijdt."
• "Het gezamenlijk lenen van geld in de eurozone 'zou kunnen worden onderzocht.'"
• "Een enkele Europese bankregulator en een gemeenschappelijk systeem dat bankdeposito's garandeert."

Het financiële kader omvat algemeen overeengekomen limieten op de overheidsschuld en jaarlijkse begrotingen voor de lidstaten. Deze zouden moeten voldoen aan "één Europees banktoezichtsysteem" op zowel Europees als nationaal niveau, waarbij laatstgenoemde "de ultieme verantwoordelijkheid" heeft.

Het document voegde eraan toe dat dit de oprichting van "een fiscaal orgaan, zoals een schatkistkantoor" zou kunnen vereisen.

Het begrotingskader behandelt schuldbeheer en zou "fungeren als een fiscale backstop."

Het economisch beleidskader beïnvloedt aspecten van groei en banen. Volgens het document moet "...nationaal beleid gericht zijn op sterke en duurzame economische groei en werkgelegenheid, terwijl sociale samenhang wordt bevorderd." Dit omvat arbeidsreguleringen en belastingen op het hele continent.

Het vierde onderdeel is de noodzaak om democratische legitimiteit en verantwoording te versterken.

"Het opbouwen van publieke steun voor Europese beslissingen met verstrekkende impact op het dagelijks leven van burgers is essentieel," stelde het voorstel, eraan toevoegend dat de betrokkenheid van Europese en nationale parlementen "centraal zal staan."

De BBC meldde dat "voorzitter van de Europese Commissie, Jose Manuel Barroso, zei dat het leidende principe was dat 'meer solidariteit en grotere verantwoordelijkheid hand in hand moeten gaan'."

De Europese Commissie zal naar verwachting ook aanvullende juridische voorstellen indienen over "een enkel Europees banktoezichtsysteem dat alle banken omvat, een Europees depositogarantiesysteem en een Europees bankafwikkelingssysteem" vóór het einde van dit jaar (Telegraph).

Fiscale Unie

De EU-top kreeg gemengde reacties.

De markten hervingen zich op het nieuws toen de euro op 29 juni zijn grootste dagelijkse piek in acht maanden zag.

"Het komt steeds dichter bij een bankunie en hoe dichter we bij een bankunie komen, hoe dichter de EU op weg naar een fiscale unie zou komen," vertelde Lazard Capital Markets directeur van New York aan Reuters.

Voorafgaand aan de top vertelde de Britse premier David Cameron aan Guardian dat hij "de zorgen van mensen over te veel macht in Brussel begrijpt..."

Na de top zei hij echter tevreden te zijn met enkele stappen die tijdens de bijeenkomst waren genomen.

Anderen niet. The Wall Street Journal meldde dat Finland en Nederland weigerden "de reddingsfondsen van de eurozone in te zetten om de leenkosten voor landen als Italië en Spanje te verlagen."

Zelfs met weerstand binnen het blok lijken de ontwikkelingen van de top de EU ertoe te hebben aangezet verdere stappen te ondernemen om haar economie te verbeteren.

De Finse minister van Europese Zaken, Alex Stubb, vertelde aan Reuters dat de crisis "Europese leiders dwingt zeer moeilijke beslissingen te nemen en dat er, zoals we allemaal weten, zeer weinig moeilijke beslissingen zijn genomen in een ontspannen sfeer."

Patroon uit het verleden

De beslissingen op de top laten zien dat het continent de weg van minder bezuinigingen en meer Europa wil. En voor degenen die bereid zijn in het verleden van het continent te kijken, is dit geen verrassing.

In een hoofdartikel in de New York Times getiteld "Waar is Karel de Grote als we hem nodig hebben?" verklaarde geschiedenisprofessor Istvan Deak aan Columbia University dat "ongeveer 50 jaar geleden aartshertog Otto Hapsburg, de laatste pretendent op de kronen van Oostenrijk en Hongarije, waarschuwde dat economische samenwerking alleen de volkeren van Europa niet zou bevredigen en dat Europese eenwording niet kon slagen tenzij deze doordrenkt was met een abstract principe. Alleen iets zo mystieks... als het Heilige Roomse Rijk kon mensen hoop geven, een gevoel van religieuze vernieuwing en de schadelijke effecten van lokale belangen, chauvinisme, xenofobie en racisme bestrijden.

"De Europese crisis van vandaag laat inderdaad zien dat grote politieke instituties niet uitsluitend op rationele basis of via de bureaucratie en incrementalisme van Brussel kunnen worden opgebouwd. Het ware doel van de Europese Unie is het brengen van vrede, welvaart en gelijkheid tussen de diverse regio's en groepen. Vrede heeft inderdaad geheerst op het grootste deel van het continent, maar in de afgelopen jaren, nu de welvaart in gevaar is, is de voortdurende regionale ongelijkheid nog duidelijker geworden, terwijl radicaal nationalisme zijn lelijke kop heeft opgestoken."

Het artikel vervolgde: "Europeanen moeten beslissen of ze tevreden zijn met een gemeenschappelijke markt en munt, of dat ze gemeenschappelijke politieke, juridische en culturele instellingen willen. Ze hebben een groot Europees museum en tentoonstelling nodig, veel meer pan-Europese muziek- en filmfestivals, en de verspreiding van Europeanisme in de populaire cultuur om cynisme over het Europese project van zich af te schudden."

Het is duidelijk dat de omstandigheden opnieuw rijp zijn voor het soort eenwording dat al vele malen eerder op het continent heeft plaatsgevonden. Europeanen roepen hun leiders opnieuw op om hen terug te brengen naar de tijden van welvaart die ze ooit kenden—ongeacht de kosten.

Blijf Europa volgen. Als de geschiedenis een leidraad is, is verdere integratie binnen de deur.