De huidige wereldwijde uitstootpercentages van plastic kunnen effecten veroorzaken die we niet kunnen omkeren, betoogt een nieuwe studie van onderzoekers uit Zweden, Noorwegen en Duitsland, gepubliceerd op 2 juli in Science. Volgens de auteurs is plasticvervuiling een wereldwijde bedreiging, en zijn acties om de uitstoot van plastic aan het milieu drastisch te verminderen "de rationele beleidsreactie."

Plastic komt overal op de planeet voor: van woestijnen en bergtoppen tot diepe oceanen en Arctische sneeuw. In 2016 varieerden schattingen van de wereldwijde uitstoot van plastic aan meren, rivieren en oceanen van de wereld van 9 tot 23 miljoen metrische ton per jaar, met een vergelijkbare hoeveelheid die jaarlijks op land werd uitgestoten. Deze schattingen zullen naar verwachting tegen 2025 bijna verdubbelen als de business-as-usual scenario's gelden.

"Plastic zit diep verankerd in onze samenleving en lekt overal in het milieu, zelfs in landen met een goede afvalverwerkingsinfrastructuur," zegt Matthew MacLeod, hoogleraar aan de Universiteit van Stockholm en hoofdauteur van de studie. Hij zegt dat de uitstoot stijgen, hoewel het bewustzijn over plasticvervuiling onder wetenschappers en het publiek de afgelopen jaren aanzienlijk is toegenomen.

Die discrepantie is niet verrassend voor Mine Tekman, promovendus aan het Alfred Wegener Instituut in Duitsland en coauteur van de studie, omdat plasticvervuiling niet alleen een milieuprobleem is, maar ook een "politiek en economisch" probleem. Zij gelooft dat de huidige oplossingen, zoals recycling- en schoonmaaktechnologieën, niet voldoende zijn en dat we het probleem bij de wortel moeten aanpakken.

"De wereld promoot technologische oplossingen voor recycling en om plastic uit het milieu te verwijderen. Als consumenten geloven we dat wanneer we ons plastic afval op de juiste manier sorteren, alles op magische wijze wordt gerecycled. Technologisch gezien kent het recyclen van plastic veel beperkingen, en landen met goede infrastructuur exporteren hun plasticafval naar landen met slechtere faciliteiten. Het verminderen van de uitstoot vereist drastische maatregelen, zoals het beperken van de productie van nieuw plastic om de waarde van gerecycled plastic te verhogen, en het verbieden van export van plastic afval tenzij het naar een land met betere recycling gaat," zegt mevrouw Tekman.

Een slecht omkeerbare verontreiniging

Plastic hoopt zich op in het milieu wanneer de uitgestoten hoeveelheden groter zijn dan die welke worden verwijderd door schoonmaakinitiatieven en natuurlijke milieuprocessen, die plaatsvinden via een meerstapsproces dat verwering wordt genoemd.

"Verwering van plastic gebeurt door veel verschillende processen, en we zijn een lange weg gekomen in het begrijpen ervan. Maar verwering verandert voortdurend de eigenschappen van plasticvervuiling, wat nieuwe deuren opent voor meer vragen," zegt Hans Peter Arp, onderzoeker aan het Noors Geotechnisch Instituut (NGI) en hoogleraar aan de Noorse Universiteit voor Wetenschap en Technologie (NTNU), die ook mede-auteur is van de studie. "De afbraak is zeer langzaam en niet effectief in het stoppen van ophoping, dus blootstelling aan verweerd plastic zal alleen maar toenemen," zegt Dr. Arp. Plastic is daarom een "slecht omkeerbare verontreinigende stof", zowel vanwege de voortdurende emissies als de blijvende milieuduurzaamheid.

Afgelegen omgevingen worden bijzonder bedreigd, zoals mede-auteur Annika Jahnke, onderzoeker bij het Helmholtz Centre for Environmental Research (UFZ) en hoogleraar aan de RWTH Universiteit Aken, uitlegt:

"In afgelegen omgevingen kan plastic afval niet worden verwijderd door schoonmaak, en verwering van grote plastic voorwerpen zal onvermijdelijk leiden tot de vorming van grote aantallen micro- en nanoplastic deeltjes, evenals het uitlogen van stoffen die bewust aan het plastic zijn toegevoegd en andere chemicaliën die de ruggengraat van het plastic polymeer afbreken. Plastic in de omgeving is dus een voortdurend bewegend doelwit met toenemende complexiteit en mobiliteit. Waar het zich ophoopt en welke effecten het kan veroorzaken is lastig of misschien zelfs onmogelijk te voorspellen."

Een mogelijk kantelpunt

Naast de milieuschade die plasticvervuiling op zichzelf kan veroorzaken door verstrengeling van dieren en giftige effecten, kan het ook samen met andere milieustressfactoren in afgelegen gebieden brede of zelfs wereldwijde effecten veroorzaken. De nieuwe studie schetst een aantal hypothetische voorbeelden van mogelijke effecten, waaronder verlies van biodiversiteit in de oceaan waar plasticvervuiling een extra stressfactor vormt voor overbevissing, aanhoudend verlies van leefgebied veroorzaakt door wijzigingen in watertemperaturen, nutriëntenvoorziening en blootstelling aan chemicaliën.

Alles bij elkaar zien de auteurs de dreiging dat het uitstoten van plastic vandaag de dag wereldwijd en slecht omkeerbare gevolgen kan veroorzaken in de toekomst.

"Op dit moment vullen we het milieu met steeds meer slecht omkeerbare plasticvervuiling. Tot nu toe zien we geen wijdverbreid bewijs van slechte gevolgen, maar als het verweren van plastic een echt slecht effect veroorzaakt, zullen we het waarschijnlijk niet kunnen terugdraaien," waarschuwt Dr. MacLeod. "De kosten van het negeren van de ophoping van aanhoudende plasticvervuiling in het milieu kunnen enorm zijn. Het rationele is om zo snel mogelijk te handelen om de uitstoot van plastic aan het milieu te verminderen."