VERENIGDE NATIES (AP) – In de afgelopen 75 jaar heeft de Verenigde Naties meer dan 2 miljoen vredestroepen gestuurd om landen te helpen zich van conflicten te verwijderen, met successen van Liberia tot Cambodja en grote mislukkingen in het voormalige Joegoslavië en Rwanda. Vandaag staat het voor nieuwe uitdagingen in de dozijn brandhaarden waar VN-vredeshandhavingen opereren, waaronder gewelddadigere omgevingen, nepnieuwscampagnes en een verdeelde wereld die haar uiteindelijke doel verhindert: het succesvol herstellen van stabiele regeringen.

De organisatie herdacht donderdag het 75-jarig jubileum van de VN-vredeshandhaving en vierde donderdag de Internationale Dag van de Vredestroepen van de Verenigde Naties met een plechtige ceremonie ter ere van de meer dan 4.200 vredestroepen die sinds 1948 zijn omgekomen, toen de VN-Veiligheidsraad een historische beslissing nam om militaire waarnemers naar het Midden-Oosten te sturen om toezicht te houden op de uitvoering van Israëlisch-Arabische wapenstilstandsakkoorden. Voor de 103 vredeshandhavers die in 2022 aan de lijst werden toegevoegd, werden medailles geaccepteerd door ambassadeurs van hun 39 thuislanden.

VN-secretaris-generaal Antonio Guterres vroeg de honderden militaire officieren en diplomaten in uniform bij de ceremonie om een moment stilte te houden ter nagedachtenis aan hen. En aan het begin van een VN-Veiligheidsraadvergadering over vrede in Afrika stonden alle aanwezigen in de zaal in stilte een eerbetoon aan de gevallen vredeshandhavers.

De secretaris-generaal vertelde tijdens de ceremonie, na het leggen van een krans bij het Peacekeepers Memorial, dat wat 75 jaar geleden begon "als een gedurfd experiment" in het Midden-Oosten, "nu een vlaggenschiponderneming van onze organisatie is." Voor burgers die in conflict zijn, zei hij, zijn vredeshandhavers "een baken van hoop en bescherming."

VN-vredesoperaties zijn dramatisch gegroeid. Aan het einde van de Koude Oorlog begin jaren negentig waren er 11.000 VN-vredestroepen. In 2014 waren er 130.000 in 16 verspreide vredesoperaties. Tegenwoordig dienen 87.000 mannen en vrouwen in 12 conflictgebieden in Afrika, Azië, Europa en het Midden-Oosten.

Er zijn twee soorten successen geweest, zei VN-vredeshandhavingschef Jean-Pierre Lacroix woensdag in een interview met The Associated Press. Dat zijn de lange lijsten van landen die met steun van VN-vredeshandhaving een redelijke mate van stabiliteit hebben bereikt, waaronder Liberia, Sierra Leone, Ivoorkust, Mozambique, Angola en Cambodja, en de landen waar vredeshandhavers niet alleen staakt-het-vuren monitoren maar ook handhaven, zoals in Zuid-Libanon en Cyprus.

Wat betreft mislukkingen wees hij op het falen van VN-vredeshandhavers om de genocide in Rwanda in 1994 te voorkomen, waarbij minstens 800.000 etnische Tutsi's en Hutu's omkwamen, en het bloedbad in 1995 waarbij minstens 8.000 voornamelijk moslimmannen en jongens in Srebrenica tijdens de oorlog in Bosnië werden gezien, de enige erkende genocide in Europa sinds de Holocaust tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De reputatie van de VN is ook bezoedeld door talrijke beschuldigingen dat vredeshandhavers die belast zijn met het beschermen van burgers vrouwen en kinderen seksueel misbruikten, onder andere in de Centraal-Afrikaanse Republiek en Congo. Een andere spraakmakende blunder was de cholera-epidemie in Haïti, die in 2010 begon nadat VN-vredestroepen de bacterie via rioolwater van hun basis in de grootste rivier van het land hadden gebracht.

Desondanks zei Richard Gowan, de VN-directeur van de International Crisis Group: "VN-vredeshandhaving heeft een verrassend goede staat van dienst."

Hoewel veel mensen zich begrijpelijkerwijs richten op de rampen in Rwanda en Srebrenica, zei hij: "De VN heeft goed werk geleverd in het onderdrukken van crises, het beschermen van burgers en het herbouwen van gebroken staten in gevallen van de Suezcrisis in de jaren vijftig tot Liberia in de jaren 2000."

Vooruitkijkend zei de heer Lacroix van de VN dat de grootste uitdaging voor vredeshandhaving de verdeelde internationale gemeenschap is en vooral verdeeldheid in de VN-Veiligheidsraad, die haar missies moet goedkeuren.

"Het resultaat daarvan is dat we niet kunnen bereiken wat ik het ultieme doel van vredeshandhaving noem—ingezet worden, een politiek proces ondersteunen dat vooruitgaat, en dan geleidelijk afbouwen zodra dat politieke proces is afgerond," zei hij. "Dat kunnen we niet doen omdat vredesprocessen niet verlopen, of niet snel genoeg gaan."

Het resultaat is dat "we in wezen tevreden moeten zijn met wat ik het tussendoel van vredeshandhaving noem—het handhaven van staakt-het-vuren, het beschermen van burgers, we beschermen honderdduizenden van hen... en natuurlijk ons best doen om politieke inspanningen waar mogelijk te ondersteunen," zei de ondersecretaris-generaal voor vredesoperaties.

De heer Lacroix wees op andere uitdagingen waarmee vredeshandhavers worden geconfronteerd: de omgeving waarin ze opereren is gewelddadiger en gevaarlijker en de aanvallen zijn geavanceerder. Nepnieuws en desinformatie "vormen een enorme bedreiging voor de bevolking en de vredeshandhavers." En oude en nieuwe oorzaken van conflicten—waaronder transnationale criminele activiteiten, mensenhandel, drugs, wapens, de illegale exploitatie van natuurlijke hulpbronnen en de impact van klimaatverandering die de concurrentie tussen herders en boeren verergert—hebben ook een "absoluut enorme invloed, " zei hij.

De VN moet alle uitdagingen beter aanpakken, voegde hij eraan toe. En het moet de impact van vredeshandhaving blijven verbeteren en zijn initiatieven op het gebied van prestaties, het bestrijden van nepnieuws, het verbeteren van veiligheid en beveiliging en het werven van meer vrouwen als vredeshandhavers uitvoeren.

Gowan van de Crisis Group vertelde aan AP dat het vrij duidelijk is dat de VN "gevangen" zit in sommige landen zoals Mali en Congo, waar niet genoeg vredestroepen zijn om terugkerende geweldscycli te stoppen. Sommige Afrikaanse regeringen, waaronder die van Mali, wenden zich tot particuliere beveiligingsbedrijven zoals de Russische Wagner Group om opstandelingen te bestrijden, zei hij.

"Ik denk dat we voorzichtig moeten zijn met het volledig dumpen van VN-operaties," zei meneer Gowan. "We hebben op de harde manier geleerd in gevallen als Afghanistan dat zelfs zwaarbewapende westerse troepen geen vrede kunnen opleggen. De staat van dienst van de VN is misschien niet perfect, maar niemand anders is veel beter in het opbouwen van stabiliteit in turbulente staten."