BEKAA-VALLEI, Libanon (Reuters) – De soldaten kwamen voor zonsopgang en selecteerden de Syrische mannen zonder verblijfsvergunning uit het vervallen kamp in de Bekaa-vallei in Libanon. Terwijl peuters om hen heen huilden, zag Mona, een Syrische vluchteling in Libanon gedurende tien jaar, hoe Libanese troepen haar broer op een vrachtwagen zetten die naar de Syrische grens ging.

Dertien jaar nadat het conflict in Syrië uitbrak, is Libanon nog steeds de thuisbasis van de grootste vluchtelingenpopulatie per hoofd van de bevolking ter wereld: ongeveer 1,5 miljoen Syriërs—waarvan de helft vluchtelingen zijn die formeel geregistreerd staan bij het vluchtelingenagentschap UNHCR—in een land met ongeveer 4 miljoen Libanezen.

Zij behoren tot ongeveer vijf miljoen Syrische vluchtelingen die uit Syrië naar buurlanden zijn gevlucht, terwijl miljoenen meer binnen Syrië zijn ontheemd. Donateurlanden in Brussel hebben deze week minder middelen aan Syrische hulp toegezegd dan vorig jaar.

Nu Libanon worstelt met een economische crisis die het levensonderhoud en de meeste openbare diensten heeft verwoest, zijn de chronisch ondergefinancierde veiligheidsdiensten en doorgaans verdeelde politici het nu eens over één ding: Syriërs moeten naar huis worden gestuurd.

Werkgevers zijn opgeroepen te stoppen met het aannemen van Syriërs voor eenvoudige banen. Gemeenten hebben nieuwe avondklokken uitgevaardigd en zelfs Syrische huurders uitgegezet, vertelden twee humanitaire bronnen aan Reuters. Minstens één township in het noorden van Libanon heeft een informeel kamp gesloten, waardoor Syriërs zijn weggegaan, aldus de bronnen.

De Libanese veiligheidsdiensten hebben deze maand een nieuwe richtlijn uitgevaardigd die het aantal categorieën waarmee Syriërs verblijfsvergunning kunnen aanvragen verkleint—wat velen beangstigend maakt die niet langer in aanmerking komen voor een legale status en nu mogelijk worden uitgezet.

Libanon heeft vrijwillige terugkeer georganiseerd voor Syriërs, waarbij 300 in mei naar huis reisden. Maar meer dan 400 mensen zijn ook door het Libanese leger zonder pardon gedeporteerd, vertelden twee humanitaire bronnen aan Reuters, die werden gegrepen bij kampaanvallen of controleposten die zijn opgezet om Syriërs zonder legaal verblijfsrecht te identificeren.

Ze worden automatisch over de grens gereden, zeggen vluchtelingen en humanitaire werkers, wat zorgen aanwakkert over mensenrechtenschendingen, gedwongen militaire dienstplicht of willekeurige detentie.

Mona, die uit angst voor de Libanese autoriteiten haar naam wilde veranderen, zei dat haar broer bij binnenkomst werd opgedragen zich bij de Syrische legerreserves te registreren. Uit angst voor een soortgelijk lot wagen de rest van de mannen van het kamp zich niet meer naar buiten.

"Geen van de mannen kan hun kinderen van school halen of naar de markt gaan om spullen voor het huis te halen. Ze mogen niet naar overheidsinstellingen, ziekenhuizen of rechtbanken gaan," zei Mona.

Ze moet nu zorgen voor de kinderen van haar broer, die niet zijn gedeporteerd, via een informele baan in een nabijgelegen fabriek. Ze werkt 's nachts om controleposten te ontwijken tijdens haar woon-werkverkeer.

Grootschalige opbrengsten

Libanon heeft in het verleden vluchtelingen gedeporteerd, en politieke partijen hebben al lang volgehouden dat delen van Syrië veilig genoeg zijn voor grootschalige terugkeer van vluchtelingen.

Maar in april leidde de moord op een lokale Libanese partijfunctionaris, die aan Syriërs werd beschuldigd, een geconcentreerde campagne van anti-vluchtelingensentiment in gang.

Haatspraak floreerde online, waarbij meer dan 50 procent van het online gesprek over vluchtelingen in Libanon zich richtte op het uitzetten van hen en nog eens 20 procent Syriërs als een "existentiële bedreiging" bestempelde, aldus het Libanese onderzoeksbureau InflueAnswers.

De spanningen zijn ook uitgebreid naar internationale instellingen. De Libanese minister van Buitenlandse Zaken heeft de vertegenwoordiger van UNHCR onder druk gezet om een verzoek om de nieuwe beperkingen te stoppen in te trekken en wetgevers bestempelden een hulppakket van één miljard euro van de Europese Unie als een "omkoping" om vluchtelingen te blijven opvangen.

"Dit geld dat de EU naar de Syriërs stuurt, laat hen het naar Syrië sturen," zei Roy Hadchiti, mediavertegenwoordiger van de Free Patriotic Movement, tijdens een anti-vluchtelingenbijeenkomst georganiseerd door de conservatieve christelijke partij.

Hij klaagde, net als een groeiend aantal Libanezen, dat Syrische vluchtelingen meer hulp ontvingen dan wanhopige Libanezen. "Ga ze opzoeken in de kampen—ze hebben zonnepanelen, terwijl Libanezen zich niet eens een privé generatorabonnement kunnen veroorloven," zei hij.

De VN beschouwt Syrië nog steeds als onveilig voor grootschalige terugkeer en zei dat de toenemende anti-vluchtelingenretoriek alarmerend is.

"Ik maak me grote zorgen omdat het kan leiden tot... gedwongen retouren, die zowel verkeerd als niet houdbaar zijn," vertelde UNHCR-hoofd Filippo Grandi aan Reuters. "Ik begrijp de frustraties in gastlanden—maar voed het alsjeblieft niet verder."

Zeina, een Syrische vluchteling die ook haar naam wilde veranderen, zei dat de uitzetting van haar man vorige maand haar zonder werk of wettelijke status achterliet in een steeds vijandiger Libanese stad.

Terugkeren brengt zijn eigen gevaren met zich mee: haar kinderen zijn geboren in Libanon en hebben geen Syrische ID-kaarten, en haar huis in de provincie Homs ligt nog steeds in puin sinds een regeringsstaking in 2012 die haar dwong te vluchten.

"Zelfs nu, als ik aan die dagen denk, en ik denk aan mijn ouders of wie dan ook die teruggaat, kunnen ze dat niet. Het huis wordt platgedrukt. Wat voor rendement is dat?" zei ze.