Idadi ya watu waliong'olewa na mzozo kati ya vikundi vya kijeshi nchini Sudan uliozuka karibu miezi mitatu iliyopita umezidi milioni 3, kulingana na makadirio kutoka Shirika la Kimataifa la Uhamiaji.

Zaidi ya watu milioni 2.4 wamekimbia makazi yao ndani na zaidi ya 730,000 wamevuka kwenda nchi jirani, data iliyochapishwa Jumanne ilisema.

Wengi wamekimbia kutoka mji mkuu Khartoum, lengo la mapambano ya madaraka kati ya jeshi na Kikosi cha Msaada wa Haraka (RSF) kilichozuka Aprili 15, au kutoka Darfur, ambako vurugu zinazolengwa na kikabila zimeongezeka.

Maafisa wa Umoja wa Mataifa wamesema Sudan inaweza kuingia katika vita vya wenyewe kwa wenyewe, kwani juhudi za upatanishi za kikanda na kimataifa zimeshindwa.

"Vita hivi havitaisha hivi karibuni," alisema mjumbe maalum wa Umoja wa Mataifa Volker Perthes, akizungumza nchini Ubelgiji. Makubaliano kadhaa ya kusitisha mapigano yamekiukwa na "kimsingi yametumiwa na pande kujiweka upya," alisema.

Siku ya Jumatano, wakaazi waliripoti sauti ya ndege za kivita na makombora ya silaha huko Omdurman na Bahri, sehemu za mji mkuu mpana.

Mapigano pia yameripotiwa katika siku za hivi karibuni kati ya jeshi na makundi yenye nguvu ya waasi wa SPLM katika Jimbo la Kordofan Kusini, na katika Jimbo la Blue Nile karibu na mpaka na Ethiopia, na kusababisha kuhama makazi kutoka mikoa hiyo pia.

Mapigano hayo yameharibu sehemu kubwa za mji mkuu na kusababisha mawimbi ya mashambulizi huko Darfur. Raia wamekabiliwa na uporaji mkubwa, kukatika kwa umeme, uhaba wa chakula na maji, kuporomoka kwa huduma za afya na kuongezeka kwa unyanyasaji wa kijinsia.

Kitengo cha serikali ya Sudan cha Kupambana na Unyanyasaji dhidi ya Wanawake na Watoto kilisema Jumanne kuwa kimerekodi visa tisa vipya vya unyanyasaji wa kijinsia huko Khartoum, na kufikisha jumla tangu katikati ya Aprili hadi 51, na kuongeza kuwa idadi halisi ya kesi inaweza kuwa kubwa zaidi.

Waathiriwa wengi walilaumu vikosi vya RSF kwa mashambulizi hayo, kitengo hicho, ambacho kinaonekana kuwa hakina upendeleo, kilisema katika taarifa. RSF imetoa wito kwa raia kuripoti ukiukaji na kusema wanachama watakaopatikana kuhusika katika unyanyasaji watawajibishwa.

Kati ya wale wanaoondoka Sudan, wengi wamekimbilia kaskazini kwenda Misri au magharibi kwenda Chad, huku idadi kubwa pia ikivuka hadi Sudan Kusini na Ethiopia.

Baada ya kugawana madaraka na raia kufuatia kupinduliwa kwa Omar al-Bashir katika ghasia maarufu miaka minne iliyopita, jeshi na RSF zilichukua udhibiti kamili katika mapinduzi mnamo 2021 na kisha kugombana huku kukiwa na mizozo juu ya mpito uliopangwa kuelekea uchaguzi.

Upatanishi ulioshindwa

Juhudi za kimataifa za kukomesha mapigano zimeonyesha dalili ndogo ya maendeleo, ikiwa ni pamoja na mazungumzo yaliyoongozwa na Saudi Arabia na Marekani huko Jeddah ambayo yaliahirishwa mwezi uliopita, na mkutano unaoongozwa na Afrika mjini Addis Ababa wiki hii.

Mkutano wa kilele wa majirani wa Sudan utafanyika Cairo siku ya Alhamisi.

Bwana Perthes, akizungumza na waandishi wa habari huko Brussels, alisema alikuwa na wasiwasi kwamba vikundi vinavyopigana viliweza kusambaza tena kutoka nje ya nchi. Alisema nchi za kikanda zinapaswa kuwaambia wapiganaji kumaliza vita, na hazipaswi kuwapa tena.

Uingereza Jumatano ilitangaza vikwazo kwa kampuni sita zinazohusishwa na vikosi viwili ambavyo ilisema vinachochea mzozo huo kwa kutoa ufadhili na silaha, kupanua hatua ya awali ya Merika.

Ripoti hii ina habari kutoka Reuters.