GENEVA (Reuters) - Hali ya haki za binadamu nchini Urusi imezorota sana tangu ilipoivamia Ukraine mnamo Februari mwaka jana, mtaalam wa Umoja wa Mataifa alisema Jumatatu, akielezea "ukandamizaji wa kimfumo" dhidi ya asasi za kiraia na kutaka marekebisho.

Ripoti ya Mwandishi Maalum Mariana Katzarova inadai kuwa mamlaka ya Urusi imefanya ukamataji wa kiholela wa wakosoaji wa vita na inasema wale waliozuiliwa wana hatari ya kifo kwa sababu ya "matumizi ya mara kwa mara ya mateso na unyanyasaji."

Ni mara ya kwanza kwa Baraza la Haki za Kibinadamu la Umoja wa Mataifa (HRC) lenye umri wa miaka 16 kupewa jukumu la kuchunguza rekodi ya mmoja wa wanachama wake wanaoitwa "P5", ambao wanashikilia viti vya kudumu katika Baraza la Usalama.

Msemaji wa Kremlin Dmitry Peskov alisema hawezi kutoa maoni kwa wakati huo kwa sababu alikuwa bado ameona ripoti hiyo.

Moscow hapo awali iliita ukosoaji wa rekodi yake ya haki za ndani bila msingi na inakanusha kuwalenga raia nchini Ukraine, ambapo inasema inafanya "operesheni maalum ya kijeshi" kuharibu miundombinu ya kijeshi.

"[Mtaalam huyo] ameandika vizuizi vya hivi karibuni vya sheria ambavyo vinatumiwa kufunga mdomo asasi za kiraia na kuwaadhibu wanaharakati wa haki za binadamu na wengine kwa msimamo wao wa kupinga vita," ripoti hiyo ilisema katika hitimisho lake.

"Utekelezaji wa sheria na kanuni hizi mara nyingi umesababisha ukandamizaji wa kimfumo dhidi ya asasi za kiraia ambazo zimefunga nafasi ya kiraia na vyombo vya habari huru," ilisema.

Tangu uvamizi wa Urusi nchini Ukraine, Moscow imepitisha sheria kali za kuwaadhibu wapinzani na wanaoonekana kuwa wasaliti. Ripoti hiyo inasema watu 20,000 wamezuiliwa kati ya Februari 2022 na Juni 2023 kwa kushiriki katika maandamano na zaidi ya kesi 600 za jinai zilifunguliwa kwa kile kinachoitwa shughuli za "kupinga vita".

Mtaalam wa Umoja wa Mataifa Katzarova, mwandishi wa habari wa zamani kutoka Bulgaria ambaye aliongoza uchunguzi wakati wa vita viwili vya Chechnya kwa Amnesty International, pia alirejelea majaribio ya Urusi kuzuia mamlaka yake, akisema vitendo kama hivyo vilionyesha "ukosefu wa utashi wa kisiasa wa kutekeleza majukumu yake ya haki za binadamu."

Moscow ilimwambia mtaalam huyo kuwa haitambui kazi yake na ikasema itapuuzwa moja kwa moja, ripoti hiyo ilisema.

Mjadala juu ya matokeo ya ripoti hiyo unatarajiwa katika kikao kinachoendelea cha HRC huko Geneva siku ya Alhamisi. Nchi za Umoja wa Ulaya zinatazamiwa kutafuta kufanywa upya kwa mamlaka ya Bi Katzarova. Zaidi ya mashirika kadhaa yasiyo ya kiserikali yamewaandikia wanadiplomasia huko Geneva kuwaomba waunge mkono upyaji huo, barua ilionyesha.