"Inuka, Peter; kuua, na kula."

Katika maono yaliyorekodiwa katika Matendo 10, mtume Petro alishuhudia shuka lililoshushwa kutoka mbinguni, lililojaa wanyama—"wanyama wa miguu minne wa dunia, na wanyama wa porini, na vitambaaji, na ndege wa angani" (fu. 12)—wengi wao walichukuliwa kuwa najisi chini ya sheria zinazopatikana katika Agano la Kale. Katika mstari wa 13, sauti inamwambia aue na kula.

Huyu hapa ni mmoja wa mitume wa Yesu Kristo, katika siku za mwanzo za Kanisa, akiambiwa kula kile ambacho kilikuwa kimekatazwa kwa muda mrefu. Kwa Wakristo wengi, wakati huu unaonekana kuashiria hatua ya mabadiliko. Vizuizi vya zamani vimekwenda. Kesi imefungwa.

Vifungu vingine vinaonekana kuunga mkono hitimisho sawa.

Katika Marko 7:15, Yesu alitangaza kwamba kile kinachoingia ndani ya mtu kutoka nje hakimtii unajisi. Wengi huchukulia hii kumaanisha kuwa chakula chote ni sawa kula.

Halafu kuna kauli ya Paulo katika Warumi 14: "Najua, na nimeshawishika na Bwana Yesu, ya kuwa hakuna kitu kichafu yenyewe" (fu. 14). Kwa wale wanaotafuta uthibitisho, hii inaonekana kuondoa shaka yoyote iliyobaki.

Tofauti za Agano la Kale kati ya nyama safi na chafu zinaonekana kuwa zimeondolewa. Kile kilichokuwa kimekatazwa sasa kinaruhusiwa.

Nyama kama vile nyama ya nguruwe, soseji, kamba, kamba, kamba, scallops—na wanyama wasio wa kawaida zaidi kama vyura na nyoka—sasa inachukuliwa kuwa inakubalika sana.

Walakini ikiwa vifungu hivi vinamaanisha hii, kwa nini Agano la Kale linakwenda kwa urefu kama huo kufafanua ni wanyama gani wanapaswa kuliwa na ambao hawajaliwa? Na ikiwa tofauti hizo ziliwekwa kando, je, Maandiko yanasema wazi hivyo?

Haya ni maswali rahisi. Walakini mara nyingi huachwa bila kujibiwa.

Kuangalia kwa karibu kile ambacho Biblia inasema hasa—kabla na baada ya akaunti hizi za Agano Jipya—kunafunua picha kamili.

Maelekezo wazi

Muda mrefu kabla ya Agano Jipya kuandikwa, Biblia ilishughulikia mada ya nyama kwa maneno wazi. Sura mbili—Mambo ya Walawi 11 na Kumbukumbu la Torati 14—zinaweka wanyama ambao wanachukuliwa kuwa safi kwa kuliwa na aina nyingine za wanyama ambao si najisi. Wao ni wa kina na maalum sana hivi kwamba wengi wanaona kuwa changamoto kusoma.

Fikiria muktadha wa wale wanaopokea maagizo haya wakati yalipewa Israeli ya kale. Watu waliishi ardhini na walitegemea wanyama kwa ajili ya kuishi. "Kuua na kula" ilikuwa sehemu ya kawaida ya maisha kwao. Lakini kwa sababu kiumbe kilipatikana haikumaanisha kuwa Mungu alikusudia kuwa chakula.

Kulingana na maagizo ya Mungu, ikiwa mnyama alichukuliwa kuwa safi, Waisraeli walijua wangeweza kumuua na kula. Ikiwa mnyama alikuwa karibu lakini ni yule ambaye Mungu alisema alikuwa najisi, alikuwa marufuku.

Leo, kwa kawaida tunanunua chakula chetu kwenye duka au mgahawa. Lakini kama ilivyokuwa kwa Waisraeli, hatungejua nini cha kula au kuepuka isipokuwa Mungu atuambie.

Mambo ya Walawi 11: 3 inasema, "Chochote kinachogawanya kwato, na kimepigwa miguu, na kutafuna cud, kati ya wanyama, utakula." Wanyama kama ng'ombe, kondoo na kulungu wanakidhi mahitaji haya.

Kwa kulinganisha, wanyama ambao hawafikii masharti haya wametengwa. Sura inaendelea, "nguruwe, ingawa anagawanya kwato, na kufungwa kwa miguu, lakini hatafuna cud; yeye ni najisi kwenu: msile nyama yao" (fu. 7-8).

Kiwango kilicho wazi pia kinatumika kwa viumbe wanaoishi ndani ya maji: "Haya mtakula kutoka kwa wote walio ndani ya maji; wote walio na mapezi na magamba mtakula" (Kumbukumbu la Torati 14: 9).

Samaki kama vile lax, tuna na chewa huanguka katika kitengo hiki. Viumbe kama vile kamba, kamba na scallops hawafikii vigezo hivyo. Mungu anasema juu ya wale wasio na sifa hizi: "Na kila kitu kisicho na mapezi na magamba hampaswi kula; ni najisi kwenu" (fu. 10).

Hizi ni amri wazi. Wanyama fulani wanatambuliwa kama chakula-na wengine sio. Chukua muda kusoma sura zote mbili kwa maelezo zaidi.

Kile ambacho wakati mwingine hupuuzwa, hata na wale wanaofuata maagizo haya, ni kwamba tofauti hizi hazikuanza na sheria zilizotolewa kupitia Musa.

Karne nyingi mapema, wakati wa Nuhu, Mungu alimwagiza achukue jozi saba za "kila mnyama safi" na jozi moja tu ya "wanyama wasio safi" ndani ya safina kabla ya gharika kuja (Mwa. 7: 2). Nuhu alielewa wazi tofauti hiyo. Ujuzi huo ulipaswa kutoka kwa Mungu, muda mrefu kabla ya sheria hizi kurekodiwa katika Mambo ya Walawi na Kumbukumbu la Torati. Mungu alitaka Nuhu apate chakula kwa ajili ya safari hiyo ndefu na alihakikisha anapakia wanyama ambao angeweza kuua na kula.

Mungu alifafanua kile kinachostahili kuwa chakula kwa maneno maalum. Swali ni, vifungu vya Agano Jipya vinavyotumiwa mara nyingi kupinga tofauti hii vinapaswa kueleweka vizuri?

Mara nyingi haieleweki

Fikiria kwanza maneno ya Yesu Kristo katika Marko 7. Mpangilio hapa ni kwamba Mafarisayo walikuwa wakiwakosoa wanafunzi wa Yesu kwa kula bila kunawa mikono kwanza. Leo huo ni usafi wa kawaida, lakini wakati huo, kunawa mikono ilikuwa desturi ya sherehe ambayo Mafarisayo walikuwa wamepandisha umuhimu mkubwa.

Kristo alisema, "Hakuna kitu kutoka nje ya mwanadamu, kinachoingia ndani yake kinaweza kumtia unajisi: lakini vitu vinavyotoka kwake, ndivyo vinavyomtia unajisi mtu" (fu. 15).

Hii ilikuwa kweli taarifa juu ya kufanya vyakula vyote kuwa safi?

Hebu tuangalie mwanzoni mwa sura: "Ndipo wakakusanyika kwake [Kristo] Mafarisayo, na baadhi ya waandishi, waliokuja kutoka Yerusalemu. Na walipowaona baadhi ya wanafunzi wake wakila mkate na mikono iliyochafuliwa, yaani, kwa mikono isiyooshwa, walipata makosa. Kwa maana Mafarisayo, na Wayahudi wote, isipokuwa wanawa mikono mara kwa mara, hawali, wakishikilia mapokeo ya wazee" (fu. 1-3).

Somo hapa halikuwa ni wanyama gani wangeweza kuliwa. Ilikuwa ikiwa kula kwa mikono isiyooshwa kunamchafua mtu kiroho. Hakuna kutajwa juu ya aina gani ya chakula kilikuwa kikitumiwa.

Yesu alikuwa akihutubia mapokeo ya wanadamu, sio kupindua amri za Mungu za Agano la Kale. Hoja yake ilikuwa juu ya unajisi wa maadili, sio lishe-kusisitiza usafi wa kiroho juu ya mazoea ya ibada. Jisomee akaunti kamili.

Kristo alisisitiza zaidi hili alipozungumza moja kwa moja na wanafunzi wake baadaye katika sura: "Je, hamtambui, kwamba kitu chochote kutoka nje kinachoingia ndani ya mwanadamu, hakiwezi kumtia unajisi; kwa sababu haiingii moyoni mwake, bali ndani ya tumbo, na hutoka ndani ya rasimu, ikisafisha nyama zote?" (fu. 18-19).

Wengine hushikilia maneno "kusafisha nyama zote" na kukosa jambo kubwa hapa: Vijidudu kutoka kwa mikono isiyooshwa haviwezi kututia unajisi kiroho. Tunachohitaji kuwa na wasiwasi ni kile kinachotoka kwetu, ikimaanisha mawazo na vitendo vinavyoathiriwa na asili ya mwanadamu. Yesu aliendelea katika mistari ya 20 hadi 23 kuzungumza juu ya mambo maovu ambayo watu hufanya ambayo yanatoka mioyoni mwao.

Maneno "kusafisha nyama zote" katika mstari wa 19 yanarejelea tu mchakato wa kuondoa taka za asili za mwili. Chochote tunachokula hatimaye "hutoka kwenye rasimu," kama Yesu alivyosema, baada ya muda.

Watu vile vile hawaelewi maono ya Petro katika Matendo 10.

Petro aliona shuka limejaa wanyama mbalimbali na akaambiwa wale. Kwa mtazamo wa kwanza, hii inaonekana kuunga mkono wazo kwamba vyakula vyote sasa vinakubalika. Lakini kifungu kinapoendelea, maana halisi inakuwa wazi.

Hapo awali Petro alikataa maagizo ya kuinuka, kuua na kula, akisema hajawahi kula kitu chochote "cha kawaida au najisi." Kauli hii inaonyesha kwamba tofauti hiyo ilikuwa bado ikizingatiwa na Kanisa la kwanza miaka baada ya kifo cha Yesu.

Simulizi linaendelea, "sauti ilizungumza naye tena mara ya pili, Kile ambacho Mungu amekitakasa, kwamba usiite wewe wa kawaida. Hii ilifanyika mara tatu: na chombo kikapokelewa tena mbinguni" (fu. 15-16).

Mungu hakutaka maana hiyo isiwe wazi kwa Petro. Maagizo yalitolewa mara tatu kwa msisitizo.

Mstari wa 17 unaanza kufunua ni nani au nini kilichotakaswa: "Basi Petro alipokuwa na shaka ndani yake maono haya aliyoyaona yangemaanisha, tazama, wale watu waliotumwa kutoka kwa Kornelio walikuwa wameuliza nyumba ya Simoni, wakasimama mbele ya lango."

Kornelio alikuwa mtu wa mataifa. Hadi wakati huo, ni Wayahudi tu ndio walikuwa sehemu ya Kanisa la Agano Jipya. Baada ya kumwambia Petro mara tatu kwamba alikuwa amesafisha kitu ambacho hapo awali kilizingatiwa kuwa cha kawaida, Mungu mara moja alielekeza mawazo ya mtume huyo kwa mtu huyu wa Mataifa na familia yake, akimwonyesha kwamba walikuwa wakiitwa katika Kanisa.

Maono yalikuwa juu ya watu—haswa, kukubalika kwa Mataifa—sio juu ya chakula. Picha za wanyama wachafu zilitumika kama njia inayojulikana ya kufikisha jambo hili. Maono hayo yaliashiria mabadiliko katika jinsi injili ingeenezwa, sio ufafanuzi upya wa kile kinachoweza kuliwa.

Peter alipata uhakika. Alihitimisha, "Mungu amenionyesha kwamba sipaswi kumwita mtu yeyote kuwa mchafu au mnajisi" (fu. 28). Maono haya na somo lake lilikuwa muhimu sana kwa Mungu, hadithi inasimuliwa tena katika sura inayofuata.

Warumi 14 ni kifungu kingine kinachotajwa mara kwa mara. Mtume Paulo aliandika, "Najua, na nimeshawishika na Bwana Yesu, ya kuwa hakuna kitu kichafu yenyewe: lakini kwa yeye anayechukulia kitu chochote kuwa najisi, kwake ni najisi" (fu. 14).

Kwa mtazamo wa kwanza, hii inaweza kuonekana kuweka kando tofauti kati ya wanyama safi na wasio najisi. Lakini ufunguo upo katika muktadha ambao neno "najisi" linatumiwa.

Neno hapa halimaanishi wanyama ambao ni najisi kwa ufafanuzi wa kibiblia. Kusoma sura kwa ukamilifu kunaonyesha kile kinachojadiliwa hapa ni vyakula vinavyochukuliwa kuwa najisi au vinajisi kuhusiana na dhamiri ya mtu, kama vile nyama ambayo ilikuwa imetolewa kwa sanamu.

Badala ya kushughulikia wanyama safi na wasio najisi, sura hii inahusika na kuepuka makosa kati ya Wakristo katika maswala ya kibinafsi ya dhamiri na hukumu, haswa na waumini wapya.

Kwa wengine, kula kitu ambacho kilikuwa kimetolewa kwa sanamu kilihisi vibaya. Wengine hawakuona shida nayo, kwani sanamu hiyo iliwakilisha "mungu" ambaye hakuwepo kweli. Mstari wa 2, ambao unazungumza juu ya mtu ambaye "anakula mimea," unaonyesha kwamba waongofu wengine wapya walikuwa wakitoka katika mtindo wa maisha wa zamani wa mboga.

Kifungu hiki na mistari mingine inayoitwa uthibitisho kwa kweli inashughulikia maswala tofauti-mila ya wanadamu, kuingizwa kwa Mataifa, na maswala ya dhamiri ya kibinafsi. Inapoeleweka katika muktadha, hazipindui kile ambacho tayari kilikuwa kimefafanuliwa wazi katika Mambo ya Walawi na Kumbukumbu la Torati.

Ikiwa mabadiliko hayo ya kimsingi yangetokea—ambayo yanaathiri maisha ya kila siku moja kwa moja—Mungu angeyasema waziwazi. Walakini hakuna mahali popote katika Biblia inasema wanyama ambao hapo awali walionekana kuwa najisi sasa wanakubalika kwa chakula.

Imetengenezwa kwa hofu na kwa ajabu

Kufikia wakati huu, ukweli wa Biblia unapaswa kuwa rahisi kuona. Mungu anafafanua wazi wanyama fulani kuwa wanafaa kwa chakula na wengine kama sio.

Utamaduni wa kisasa mara nyingi huchukulia kamba, scallops, miguu ya chura, escargot (konokono), na vyakula vingine vichafu kama vitamu. Baadhi ni ghali. Baadhi yanahusishwa na hali au dining nzuri. Lakini bei na umaarufu haziamui kilicho sawa—Mungu anafanya.

Mungu yule yule aliyeumba mwili wa mwanadamu pia alitengeneza usambazaji wa chakula unaouendeleza. Kama vile alivyobuni mwili kwa utaratibu na kusudi, Mungu pia alibuni kwa uangalifu ni aina gani za nyama ya wanyama zilikuwa zinafaa kwa ajili yake.

Daudi aliandika, "Nitakusifu; kwa maana nimeumbwa kwa njia ya kutisha na ya ajabu" (Zab. 139:14). Mungu alituumba, na anatuambia kile tunachopaswa kula. Alifanya hivyo mapema katika historia ya mwanadamu, akairudia wazi katika Sheria Yake, na hakuna mahali popote alipoibadilisha.

III Yohana 2 inaongeza, "Natamani zaidi ya mambo yote uwete kufanikiwa na kuwa na afya, kama vile roho yako inavyofanikiwa." Ukweli juu ya nyama ni moja wapo ya njia ambazo Mungu anatuongoza katika afya njema na ustawi. Ikiwa tutatii kile anachosema, baraka zitafuata.

Kwa habari zaidi juu ya sheria za Mungu za nyama safi na najisi, soma nakala yetu Are All Animals Good Food? Kijitabu chetu God’s Principles of Healthful Living kinaelezea kile Biblia inafundisha juu ya mada zingine nyingi zinazohusiana na afya.